چنانچه معتقد شد اين ظرف شراب است و به قصد شراب خوردن آن را نوشيد و معلوم شد آب بوده و يا شربت مباحى بوده است آيا نيتِ او و يا عمل او و يا مجموع نيت و عمل او حرام است و مرتكب حرامى شده است يا نه ؟ . در مورد دوم ، نيت شديدتر بوده و دنبال آن جرات و هتك حرمت آمده است و مورد بحث در مسأله تجرى معروف همين است . اما پاسخِ مسألهء - 1 - اين است كه چنانچه شهيد در قواعد گفته است : نه عقابى دارد و نه ذمى ، و مورد نص اخبار اين باب است و توجيهى كه از سيد ( ره ) از براى اخبار اين باب شده كه مقصود اين است كه اگر كسى قصدِ مى خوارى و زنا كند و آن را نكند گناهِ مى خوارى و زنا ندارد و گناهِ ديگر بر قصدِ آنها دارد ، بسيار ركيك و در حكم طرح اين اخبار است زيرا به مجرد قصد شرب خمر اگر كسى را مىخوار شمارند به او ظلم كرده‌اند و افتراء بسته‌اند و تعالى اللَّه عن ذلك ، اين يك حقيقت روشن و عقلى است كه صرف قصد مىخوارى ، مىخوارى نيست و صرف قصد زنا ، زنا نيست و اگر عقوبتى بر مى خوردن و زنا كردن باشد بر صرف قصد آنها بىارتكاب عمل آنها بار نمىشود و اگر معنى اين اخبار اين باشد حمل بر توضيحِ واضحات است و از قبيل اين است كه گويند : ( هر چه در جوى مىرود آب است ) و بيان آن شأن امام نيست و به علاوه اين اخبار در مقام امتنان است و كسى كه مى خوار نيست و زنا نكرده به او گويند ما تو را به مى خوارى و زنا عقوبت نكنيم ، امتنانى ندارد و امتنان به اين است كه بر قصد گناه هيچ ترتيب اثرى نشود و هيچ گونه عقوبتى مترتب نگردد چنانچه شهيد فرموده است كه : نه ذمى دارد و نه عقابى و عفو از آن ثابت است . و به همين سستى است كلام شيخ بهائى ( ره ) كه حرمت عزم بر معصيت را از ضروريات دين شمرده در صورتى كه شهيد ثانى ( ره ) عدم حرمت آن را به عنوان يك قاعدهء مذهبى كه مشعر بر اجماع مسلمانان و يا